به گزارش ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل نهاد کتابخانههای عمومی کشور، محمد نوری؛ کتابدار کتابخانه حافظ شهر گرگان و دانشجوی کارشناسیارشد مطالعات کتابخانههای عمومی، در یادداشتی به مناسبت حملات دشمنان آمریکاییصهیونی به کشور و تخریب و آسیب به تعدادی از کتابخانههای عمومی، از اهمیت کتابخانه عمومی به عنوان پناهگاه فرهنگی جامعه و عاملی موثر برای همبستگی ملی نام مببرد و به پیشینه تاریخی این نهاد هم اشاره میکند. در ادامه متن یادداشت پیشروی شماست:
در گذر تاریخ پرفراز و نشیب ایران، از تمدنهای کهن تا آیینهای بومی و جشنهای ملی، همواره فضاهایی وجود داشتهاند که مردم در آنها گردهم آمده، فرهنگ خود را بازمییافته و حس همبستگی ملی را تقویت میکردهاند. کتابخانههای عمومی جهان در عصر حاضر، همان کارکرد «مکان سوم» را در تداوم این سنت دیرینه ایفا میکنند؛ فضایی فراتر از خانه و کار که در دوران بحران و جنگ، به پناهگاهی فرهنگی و پایگاهی برای حفظ هویت تبدیل میشود.
ایران، با پیشینهای غنی در سنتهای شفاهی، ادبیات کهن و جشنهای آیینی که روح جمعی را تغذیه کردهاند، همواره به فضاهای عمومی برای گردهمایی و انتقال میراث فرهنگی نیاز داشته است. در زمان جنگ، زمانی که آسیبپذیری جامعه به اوج خود میرسد و بنیادهای فرهنگی به چالش کشیده میشوند، کتابخانهها با تکیه بر همین میراث نقشی حیاتی ایفا میکنند. آنها نه تنها دسترسی به دانش و اطلاعات را تضمین میکنند، بلکه بستری فراهم میآورند تا شهروندان بتوانند با تأمل در تاریخ غنی خود، با قهرمانان، اندیشمندان و هنرمندان این سرزمین پیوند دوبارهای برقرار کنند.
کتابخانههای عمومی در مقام «مکان سوم»، با فراهم آوردن فرصتی برای حضور در جمع، به حفظ همبستگی ملی در دل بحران کمک میکنند. این نهادها، با اتکا به نقش هویتی و ماموریتهای ذاتی خود، بستری امن و آرام فراهم میآورند تا مردم بتوانند در کنار یکدیگر، از طریق کتاب، گفتگو و فعالیتهای فرهنگی، روایتهای مشترک خود را بازیابند و بر هویت ملی که ریشه در تاریخ و فرهنگ مشترک دارد، تأکید ورزند. این همبستگی، که از دل آیینهای باستانی و جشنهای ملی نشأت گرفته و در کتابخانهها تجلی مییابد، همانند سپری فرهنگی، جامعه را در برابر تهاجمات فرهنگی و روانی دوران جنگ محافظت میکند.
به عبارتی میتوان گفت کتابخانه عمومی در دوران جنگ نه صرفاً یک نهاد خدماتی، که «پناهگاه فرهنگی» جامعه است؛ مکانی که در آن شهروندان میآموزند، به هم نزدیک میشوند و بر هویت مشترک خود دوباره تأکید میکنند و با دسترسی به اسناد تاریخی، آثار ادبی کلاسیک و معاصر و منابعی که ریشههای فرهنگی و آیینهای محلی را بازگو میکنند؛ کتابخانهها به ما یادآوری میکنند که چه میراث عظیمی را به دوش داریم. این آگاهی نه تنها موجب دلگرمی و امیدواری میشود، بلکه روایتی ملی و منسجم را در برابر روایتهای ناهمگون و مخرب دوران بحران، تقویت میبخشد.
نقش کتابخانههای عمومی در جنگ، نقشی انسانی است؛ «حفظ روح جامعه». در نهایت، کتابخانه عمومی در زمان جنگ، بیش از هر زمان دیگری، خود را به مثابه ستون استوارِ حفظ هویت و همبستگی ملی، به اثبات میرساند.